Het is niet de Antillen, het is de Caribbean

Huidige situatie

De huidige situatie is helemaal niet zo ingewikkeld als het lijkt. Een aantal eilanden behoren tot het Koninkrijk der Nederlanden en een aantal zijn bijzondere gemeenten van Nederland. Curaçao, Sint Maarten en Aruba zijn op zichzelf staande landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Onder de bijzondere gemeenten van Nederland vallen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

Het begin van de verandering: Aruba

Om erachter te komen hoe dit is ontstaan, duiken we de geschiedenis van Aruba in. Betico Croes (1938–1986) was een Arubaanse politicus, onderwijzer en nationalist. Hij was leider van de Movimiento Electoral di Pueblo (MEP) en streed jarenlang voor meer autonomie voor Aruba binnen het Koninkrijk. Betico Croes raakte in december 1985 betrokken bij een auto-ongeluk en overleed in 1986 zonder ooit bij bewustzijn te zijn gekomen. Vandaag de dag is over heel het eiland nog steeds goed zichtbaar dat hij een belangrijke man was voor het eiland. Hij wordt jaarlijks herdacht op zijn geboortedag 25 januari, deze dag wordt ook wel Dia di Betico genoemd. Deze dag is iedereen vrij en het wordt over heel het eiland groots gevierd.

Waarom wilde hij afscheiding van de Nederlandse Antillen?

1. Hij vond dat Aruba te weinig invloed had binnen het Antilliaanse bestuur, dat gedomineerd werd door Curaçao;
2. Hij wilde dat Aruba eigen beslissingen kon nemen over belangrijke zaken als onderwijs, zorg, cultuur en economie;
3. Hij pleitte voor behoud van de Arubaanse identiteit, taal en cultuur.

Betico zijn strijd voor meer autonomie voor Aruba was niet voor niets, want in het akkoord van Den Haag (1983) werd afgesproken dat Aruba na tien jaar (in 1996) volledig onafhankelijk zou worden. In de werkelijkheid is dit er nooit van gekomen, want in de jaren negentig besloot de Arubaanse regering af te zien van volledige onafhankelijkheid. De reden hiervoor was dat de economische en bestuurlijke risico’s te groot waren en veel Arubanen liever in het Koninkrijk bleven vanwege stabiliteit en veiligheid.

Aruba werd een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden met een eigen regering, parlement en wetgeving. Sindsdien zijn ze zelf verantwoordelijk voor zaken als: economie, zorg, onderwijs, cultuur en infrastructuur. Daarnaast zijn er ook zaken die vallen onder het Koninkrijk: defensie, buitenlandse zaken, nationaliteit en koninkrijk burgerschap.

Van Antillen naar Caribbean

Vanaf 10 oktober 2010 werd de Nederlandse Antillen officieel opgeheven. Curaçao en Sint Maarten werden, net als Aruba, een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Beide eilanden hadden als valuta de Antilliaanse Gulden, maar sinds 31 maart 2025 is dit laatste Antilliaanse kenmerk ook veranderd. De valuta op Curaçao en Sint Maarten is nu de Caribische gulden. Op Aruba wordt sinds 1986 al een eigen munteenheid gebruikt: de Arubaanse gulden.

De eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba werden de BES-eilanden: de bijzondere gemeenten van Nederland. Deze drie eilanden maken nu direct deel uit van Nederland, ook al liggen ze in het Caribisch gebied. Ze worden ook wel Caribische Nederland genoemd. Deze eilanden maken geen deel uit maken van de Europese Unie, maar hebben een aparte relatie met de EU.

Ook al zijn deze eilanden onderdeel van Nederland, er zijn toch een aantal grote verschillen:

1. Sommige Nederlandse wetten gelden niet automatisch of zijn aangepast, zo hanteren ze bijvoorbeeld lagere uitkeringen dan in Europees Nederland;
2. Ze hebben een eigen belastingstelsel via de Belastingdienst Caribisch Nederland en eigen gezondheidszorg, onderwijs en politie. Wel met een Nederlands beleid, maar aangepast aan de lokale omstandigheden;
3. De munteenheid op de BES-eilanden is de Amerikaanse dollar;
4. Qua taal verschillen de drie eilanden onderling van elkaar. Op Bonaire zijn de officiële talen Nederlands en Papiamento, maar op Saba en Sint Eustatius is de officiële taal Engels.